18.7.16

εγκλωβισμός




Ὁ ἄνθρωπος ποὺ εἰσόρμησε πιὰ στὴν ἀπώτερη θλίψη
 μὲ δίχως ἔστω ἕνα τριαντάφυλλο
μ᾿ ἐκεῖνα τ᾿ ἀκατέργαστα στὴν ὤχρα μεινεσμένα μάτια
Από την Έναστρη φωτεινότητα του Νίκου Καρούζου

Το βλέμμα του είναι από εκείνα τα βλέμματα που κοιτούν προς τα μέσα. Που αποκόβουν για λίγο την σχέση με τον έξω κόσμο, τον εκκωφαντικό, τον βίαιο, και στοχεύουν απρόσμενα στον εσωτερικό. Έναν εσωτερικό που ξαφνικά αποκτά διαστάσεις, διαστάσεις που κάνουν την μικρότητά του τρομακτική, που την απογυμνώνουν από την ισχύ του πυροβόλου που μέχρι τώρα τον προστάτευε από εκείνη. Τι να βλέπει άραγε, έτσι όπως κοιτάει μέσα του; το πρόσωπο της μάνας; την κοπέλα του που αποχαιρετούσε πριν φύγει για τη θητεία; όλους αυτούς που έχει αφήσει πίσω; Ίσως να βλέπει τον ίδιο του τον εαυτό στην αναβίωση μιας παιδικής ανάμνησης, ένα μικρό αγόρι που προσπαθεί να καταλάβει πώς διάολο έφτασε ως εδώ. Ίσως αυτά τα μάτια να βλέπουν μόνο τον ίδιο, όλα όσα δεν έκανε, τις αποφάσεις που ποτέ δεν πήρε. Τον φαντάζομαι να διαπιστώνει πόσο μόνος είναι στ' αλήθεια μέσα σε όλο αυτό. Και να συντρίβεται από τη μοναξιά, να συνθλίβεται μέσα στην ιστορία. 
Γιατί, πέρα από μοναξιά και θλίψη, τι άλλο μπορείς να νιώσεις όταν γίνεσαι έρμαιο της ιστορίας; Όταν άθελά σου τη γράφεις, αλλά ποτέ δεν είχες φανταστεί ότι θα μπορούσες κιόλας να κάνεις κάτι τέτοιο. Όταν μαθαίνεις ξαφνικά πως δεν είναι η Τύχη σου, ούτε το Κισμέτ, αυτό που σε φέρνει ως εδώ, παρά μόνο η συμμετοχή σου σε αυτή. Και πως μπροστά της είσαι τόσο μόνος όσο ακριβώς αυτή τη στιγμή αισθάνεσαι. Και που στην κίνηση της ιστορίας είσαι ανήμπορος, ανυπεράσπιστος, ένα μικρό αγόρι που θα χαθεί ξαφνικά στον εσωτερικό του κόσμο για να μάθει πως συνθλίβεται από αυτή ενώ πιστεύει πως κινάει τα γρανάζια της.  


22.6.16

Δέκα σκέψεις και ένα συμπέρασμα για το βρετανικό δημοψήφισμα


1.    Κάθε σύγκριση με το ελληνικό δημοψήφισμα του 2015 και το ελληνικό ζήτημα εν γένη είναι απληροφόρητη και αφελής. Το Brexit είναι διαφορετικό από το Grexit και το Bremain είναι διαφορετικό από το GRemain. Αναφέρομαι σε δύο κράτη που δεν έχουν τη παραμικρή σχέση μεταξύ τους (ειρωνικά μιλώντας μάλιστα το ένα διατηρεί ακόμα την εθνική του κυριαρχία). Αναφέρομαι στην διαφορετικής φύσης σχέση του Η.Β. με την ευρωπαϊκή ένωση και στη διαφορετικού τύπου αντίληψη της βρετανικής κοινωνίας αναφορικά με την ευρωπαϊκή της ταυτότητα. Αναφέρομαι στο διαφορετικό ρόλο του Η.Β. στην Ε.Ε. Στην ύπαρξη ενός γερά θεμελιωμένου καπιταλισμού στη μία χώρα που υπήρχε πριν ακόμα η άλλη χώρα αποκτήσει την ανεξαρτησία της. Το να θέτουμε ίδια κριτήρια για να υπερασπιστούμε μια ταύτιση του Brexit με το ΟΧΙ για παράδειγμα ή το Brexit με το Grexit δείχνει κατά τη γνώμη μου αδυναμία ανάγνωσης των δεδομένων. 

2.   Η μάχη Brexit και Remain είναι μια άνευ όρων σύγκρουση των ελίτ κυρίως του αγγλικού αλλά και του ευρωπαϊκού καπιταλισμού. Συγκρούονται με βαναυσότητα τα συμφέροντα της αστικής τάξης και χρησιμοποιούν τα καλύτερά τους όπλα: Την πολιτική ελίτ, τα think tanks, τα σοβαρά εκδοτικά συγκροτήματα, τις tabloid φυλλάδες, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, την Premier League, την στρατιωτική εξουσία, τον βασιλικό οίκο. Επιχειρήματα, στοιχεία, έρευνες εκτοξεύονται σαν σφαίρες προσπαθώντας να πείσουν μια κοινωνία εθισμένη στον ατομισμό, την κατανάλωση, το θέαμα και την ανοχή της ανισότητας.  

3.   Το ζήτημα της πραγματική φύσης της Ε.Ε δεν έχει τεθεί σχεδόν καθόλου σε διάλογο. Το ποια Ευρώπη θα ήθελε η κοινωνία και σε τι είδους υπερεθνικό μόρφωμα έχει εξελιχθεί, δεν φαίνεται παρά να απασχολεί ελάχιστα. Η ουσιαστική κατάργηση της δημοκρατίας εντός της, η ανάθεση της εξουσίας σε μη ανακλητούς θεσμούς, οι πραξικοματικές παρεμβάσεις στη εθνική κυριαρχία των μελών κρατών, το #this_is_a_coup του Ιουλίου του 15, η κυριαρχία των τραπεζών, του ΔΝΤ, η μαζική εξαθλίωση, ο μαζικός εκφασισμός των κοινωνιών, η αυξανόμενη βία, η άνευ προηγουμένου καταστολή, η συμμετοχή της στη διάλυση των κρατών της Αραβικής Άνοιξης, η ενδοευρωπαϊκή ισλαμική τρομοκρατία, η κατάπτυστη διαχείριση του προσφυγικού. Αυτό το πρόσωπο της ευρωπαϊκής Ένωσης λες και δεν υπάρχει, λες και έχει πάψει να είναι ορατό. Ή έχει αφεθεί στη βρετανική ακροδεξία του UKIP, του BNP και του Britain First, που το χαϊδεύει πρόστυχα κάνοντας δήθεν ότι το χαστουκίζει. 

4.    Και η κοινωνία παρακολουθεί συγχυσμένη. Ίσως γιατί ένα μεγάλο κομμάτι της βλέπει καθαρά πια πόσο απότομα εξαθλιώνεται, πώς τα προνοιακά επιδόματά του κόβονται με το πρόσχημα της λιτότητας, πώς το NHS ξεπουλιέται λίγο λίγο, πώς η λιτότητα υπάρχει για εκείνο -χωρίς μνημόνιο αλλά με μια μεταφυσική νομοτέλεια- αλλά που δεν αφορά τις τράπεζες και τις μεγάλες επιχειρήσεις τις οποίες αν χρειαστεί διασώζει κιόλας. Και στο κάτω κάτω, αν δεν πειστεί η κοινωνία με τα επιχειρήματα της οικονομίας υπάρχουν και οι μετανάστες. Όταν οι ξένοι δεν είναι οι Ρώσοι ολιγάρχες ή οι Κινέζοι επενδυτές, είναι οι Ρουμάνοι που παίρνουν τις δουλειές, οι Πολωνοί που κατακλέβουν τα επιδόματα, οι Σύριοι που βιάζουν τις γυναίκες και που τώρα τελευταία εξισλαμίζουν κιόλας.


5.   Διότι η μετανάστευση, όταν η πόλωση αυξήθηκε, πήρε τα ηνία από την οικονομία στον δημόσιο διάλογο. Ένας διάλογος στον οποίο θεωρήθηκε ως απόλυτο και αδιαμφισβήτητο δεδομένο ότι η μετανάστευση είναι συνολικά επιζήμια παρά το ότι οι έρευνες συντριπτικά καταδεικνύουν ότι στην πραγματικότητα μόνο ωφέλιμη είναι. Το ψέμα, η διαστρέβλωση και η παραπληροφόρηση στο ζήτημα αυτό έχουν κάνει την κατάσταση ασφυκτική. Οι μετανάστες συκοφαντούνται σε καθημερινή βάση χωρίς ουσιαστικό αντίλογο και οι πλέον σκοτεινές και αντιδραστικές δυνάμεις έχουν απελευθερωθεί απειλητικά εναντίον τους (μια τραγική διάσταση αυτού είδαμε πρόσφατα με τη δολοφονία της Jo Cox). Ξεκάθαρα πια η αφετηρία της όποιας συζήτησης σε αυτό το θέμα γίνεται από το ακροδεξιό πολιτικό φάσμα, ακολουθώντας την τάση που πλέον είναι η κυρίαρχη στην υπόλοιπη Ευρώπη. 

6    Οι πιο προοδευτικές δυνάμεις που επιζητούν το Remain μιλούν για μια άλλη Ε.Ε. που είναι εφικτή. Μιλούν με την εκπληκτική αοριστία αυτών που δεν έχουν τίποτα να πουν. Με ένα καλοδιατυπωμένο ευχολόγιο που δεν ενδιαφέρει κανέναν. Με συνθηματολογία ελληνικού πανεπιστημιακού αμφιθεάτρου που δεν αφορά κανέναν. Δείχνουν πως στη πραγματικότητα δεν έχουν μάθει τίποτα από όλα αυτά που έχουν συμβεί. Όλα μια αδιανόητη άρνηση. Μια επικίνδυνη τύφλωση. 

7.   Αντίθετα, ένα κομμάτι του Brexit, το λεγόμενο και Lexit, το exit της αριστεράς δηλαδή, καλεί σε ένα κινηματικό Brexit ή Brexit του λαού και των εργαζομένων. Όσο και αυτό να είναι το ουσιαστικό ζητούμενο κατά τη γνώμη μου, κάτι τέτοιο δεν υπάρχει στη δημόσια σφαίρα, εκτός από μερικές περιφερειακές φωνές που δεν έχουν τη δύναμη να ακουστούν περισσότερο και αμφιβάλλω αν υπάρχουν καν στο μυαλό του λαού, της κοινωνίας και της τάξης για λογαριασμό της οποίας μιλάνε. Το Lexit, και αν ακόμα θα μπορούσε να είχε τη παραμικρή επιρροή, άργησε χαρακτηριστικά.

8.   Το Remain θα δώσει ψήφο εμπιστοσύνης σε μια υπερεθνική οντότητα που οδηγεί τους λαούς της στον εκφασισμό και στο χείλος της εξαθλίωσης εν ονόματι των τραπεζών, του κεφαλαίου και των κυρίαρχων ελίτ. Και θα εδραιώσει στο Η.Β. την παντοδυναμία μιας κυρίαρχης τάξης που ήδη εφαρμόζει έναν απάνθρωπο νεοφιλελευθερισμό χωρίς καθόλου αντίσταση. 

9.   Από την άλλη πλευρά, το Brexit, αν αυτό υπερισχύσει, δε θα είναι το Brexit του χώρου της εργασίας. Το Brexit θα είναι αποκλειστική κατάκτηση και θρίαμβος ενός ακόμα πιο συντηρητικού και ακόμα πιο αντιδραστικού κομματιού της άρχουσας τάξης. Τα πρόσωπα αυτής αποκρουστικά: Boris Johnson, Nigel Farage, Michael Gove.  Οι πιο θαυμαστοί απόγονοι της Margaret Thatcher, οι ιδανικότεροι πρόδρομοι του Donald Trump. Καθένας από αυτούς με ρητορική και δείγματα γραφής που υπόσχονται ένα ακόμα πιο σκληρό νεοφιλελευθερισμό με όσο το δυνατόν λιγότερα εργασιακά δικαιώματα, αμελητέο κοινωνικό κράτος και μετατροπή της ανοιχτής, ανεκτικής και πολύμορφης κοινωνίας σε ένα ασφυκτικό σύνολο διακρίσεων και περιορισμών. 

10.   Επιπλέον μιας έξοδος, θα σημάνει και την αρχή του τέλους για την ΕΕ όπως την ξέρουμε. Αναρωτώμενος τι θα απομείνει στα αποκαΐδια της, βλέπω την Λεπέν και τον Βορίδη, τους ναζήδες της Ουγγαρίας και τους φασίστες της Πολωνίας, τους ακροδεξιούς της Αυστρίας, τους χρυσαβγήτες, τους Pegida, τους Alternative for Germany, όλοι τους να ανακατεύουν το κοχλάζον μείγμα του νεοφιλελευθερισμού και της φτώχειας, της μετανάστευσης και της προσφυγιάς. 


Leave ή Remain λοιπόν;

Έτσι όπως έχει διαμορφωθεί η ουσία του δημοψηφίσματος, η επιλογή του να μείνεις ή να φύγεις μοιάζει κάπως με την καταδίκη στην οποία σου προσφέρεται το δικαίωμα να επιλέξεις τον δήμιο σου. Επιλέγεις αυτόν που νομίζεις ότι θα σε κάνει να πονέσεις λιγότερο. Και αν για κάποιο λόγο αρνηθείς μια τέτοια επιλογή, τόσο το χειρότερο για σένα.



Remain και μένουμε Ευρώπη σε μια μεσοαστική Εδουαρδινή οικεία κάπου στο καλοστεκούμενο Clapham.


Brexit και πατριωτισμός σε ένα council estate στο εργατικό  Haringey 




31.5.16

Οι πριγκίπισσες και τα βασιλόπουλα δε χρειάζεται να μένουν πια εδώ

Διαβάζω με ενδιαφέρον μια συγκεκριμένη φράση στο πόρισμα της Επιτροπής Εθνικού και Κοινωνικού Διαλόγου για την Παιδεία (Μάιος 2016) η οποία ξεσήκωσε σφοδρή αντίδραση και κριτική. Συγκεκριμένα στη σελίδα 107-108 αναγράφεται πως "το παιδί καθενός είναι μοναδικό και ξεχωριστό για τον ίδιο. Ωστόσο, είναι ένα παιδί ανθρώπων όπως κάθε παιδί ανθρώπων: Διαφορετικό αλλά ίσο με τα άλλα, και όχι πριγκίπισσα ή βασιλόπουλο". Η σφοδρή κριτική ασκήθηκε πάνω στις λέξεις "πριγκίπισσα" και "βασιλόπουλο" και επικεντρώθηκε σε ζητήματα σχετικά με το πόσο μπορεί το κράτος να παρεμβαίνει στη ιδιωτική σφαίρα και εξωσχολική ζωή των μαθητών και των πολιτών, το αν η συγκεκριμένη πρόταση όντως προστατεύει την ισότητα μεταξύ των μαθητών μέσα στη τάξη κοκ. Η κριτική έγινε τόσο από αριστερά όσο και από δεξιά με αναλύσεις προοδευτικής ή συντηρητικής προέλευσης. 

Η κριτική αυτή όμως χρειάζεται και μια διαφορετική προσέγγιση. Η οποία ίσως και να δικαιώσει στο τέλος της τη στάση που προτείνει το συγκεκριμένο πόρισμα απέναντι σε χαρακτηρισμούς όπως "πριγκίπισσα" και "βασιλόπουλο". Μια στάση που στην ουσία της προσκαλεί τους γονείς να απορρίψουν τη χρήση αυτών των όρων για τα παιδιά τους. 

Προσωπικά συμφωνώ απόλυτα με την προτεινόμενη στάση. 

Θεωρώ ότι ενθαρρύνοντας τη χρήση αυτών των λέξεων ("πριγκίπισσα" και "βασιλόπουλο") συμμετέχουμε στην έμμεση αλλά ενεργό αναπαραγωγή μιας γενοποιητικής (gendering)* διαδικασίας κατά την οποία λέξεις με συγκεκριμένη εννοιολογική σημασία εγγράφονται με κριτήριο το κοινωνικό φύλο. Μην απορρίπτοντας αυτές τις λέξεις συντελούμε με άλλα λόγια στον να αποκρύβεται ακόμα περισσότερο η διαφοροποίηση και η διάκριση ανάμεσα στα κοινωνικά φύλα αρσενικό/θηλυκό. Επιτείνουμε τον ήδη κατοχυρωμένο διπολικό διαχωρισμό άνδρα/γυναίκα. 

Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας ταύτισης είναι οι λέξεις "ροζ" και "γαλάζιο". Αυτές είναι gendered λέξεις. Σε αυτές τις λέξεις η ταυτοποίηση με το κοινωνικό φύλο είναι αδιαμφισβήτητη. Ροζ σημαίνει θηλυκό και γαλάζιο σημαίνει αρσενικό. Παρομοίως, λέξεις όπως "βασιλόπουλο" και "πριγκίπισσα" είναι και αυτές gendered. Δεν διαφέρουν ως προς τη συμμετοχή τους σε αυτή τη διαδικασία. Το κοριτσάκι μεγαλώνει ως η "πριγκίπισσα/βασιλοπούλα" που σε συνέχεια του παραμυθιού περιμένει τον πρίγκηπα να την πάρει/σώσει/αναδείξει. Το αγοράκι ως πριγκιπόπουλο βρίσκεται εν αναμονή της μετεξέλιξής του στον κυρίαρχο πρίγκιπα/άνδρα που θα κατακτήσει τη γυναίκα/βασιλοπούλα. Στο λύκειο ίσως να καταλήξει και "γαμιάς" κατά τον περήφανο πατέρα. Είναι λέξεις η χρησιμοποίηση των οποίων ως ταυτοποιημένες για το αγόρι και το κορίτσι κατοχυρώνει και επιτείνει την διάκριση των κοινωνικών φύλων και την ανισότητα.

Η ταύτιση λέξεων με το κοινωνικό φύλο είναι μέρος της διαδικασίας κατά την οποία αναπαράγονται και τονίζονται οι κοινωνικές διαφορές μεταξύ γυναίκας και άνδρα. Η διαδικασία ξεκινάει με το ροζ και γαλάζιο, εκεί στη βρεφική ηλικία. Ακολουθεί στην παιδική ηλικία το βασιλόπουλο και η πριγκίπισσα. Και λίγο πιο μετά δεν θα αργήσει να έρθει "ο γιατρός και η νοσηλεύτρια", "ο πιλότος και η καθαρίστρια", και αργότερα "ο πατέρας στη δουλειά και η μάνα με το παιδί", "ο άνδρας πρόεδρος και η γυναίκα γραμματέας", "ο άνδρας μπάλα και η γυναίκα κομμωτήριο και κουτσομπολιό". Διότι μέσα από τους όρους και από τις λέξεις όπως οι παραπάνω που κατοχυρώνουν την ταυτοποίησή τους με το φύλο, η διάκριση με βάση το φύλο και η ανισότητα επεκτείνεται στους κοινωνικούς θεσμούς και στη δημόσια σφαίρα.
Έτσι η ταυτοποίηση με το κοινωνικό φύλο (αρσενικό/θηλυκό) βρίσκει εύφορο έδαφος για παράδειγμα στην εργασία. Στην εύρεση εργασίας, στο είδος της εργασίας, στα εργασιακά προνόμια και οπωσδήποτε στην εργασιακή αμοιβή. Η ταυτοποίηση με το κοινωνικό φύλο (αρσενικό/θηλυκό) βρίσκει με τον ίδιο τρόπο εύφορο έδαφος στην πολιτική. Η ταυτοποίηση με το κοινωνικό φύλο βρίσκει έδαφος στη δικαιοσύνη. Στον πολιτισμό. Στην εκπαίδευση. Στη χρήση της τεχνολογίας. Στο γήπεδο. Στην ανατροφή των παιδιών. Στην ενασχόληση με τα οικιακά. Στην αγάπη. Στο σεξ. 
Σε κάθε πτυχή της ζωής μας δηλαδή. 

Εννοείται προφανώς ότι το παραπάνω είναι μέρος και όχι ολόκληρη η ανάλυση. Η ανάλυση όσον αφορά την κοινωνική ανισότητα πρέπει να συμπεριλαμβάνει και την τάξη, την καταγωγή και την σεξουαλικότητα. Ωστόσο έχει φτάσει καιρός και για την ελληνική κοινωνία να αναρωτηθεί με τι είδους στερεότυπα μεγαλώνει τα παιδιά της. Και να κατανοήσει πόσο τα στερεότυπα αυτά επιτείνουν μια ανισότητα που είναι βαθιά και κατοχυρωμένη.

* [Σημείωση: Ο όρος "γενοποιητική διαδικασία είναι μια δική μου μετάφραση της αγγλικής φράσης "to gender" ή "gendering" ή "gendered term" (αν κάποιος πιο ειδικός γνωρίζει την αντίστοιχη ακριβή ελληνική θα χαρώ πολύ να τη μάθω)]


17.4.16

12 πρόσφυγες παρακαλώ, για το σπίτι



Ντριιιιν
- Προσφυγοπωλείο "η Ωραία Ελλάς". Πώς μπορώ να σας εξυπηρετήσω;
- Ναι, γεια σας. Μια παραγγελία θα ήθελα...
- Βεβαίως, σας ακούω
- Σύριους έχετε;
- Έχουμε τους καλύτερους Σύριους κύριε, μόλις βγήκαν από τη θάλασσα, μυρίζουν αρμύρα.
- Α ωραία, γιατί έχω ακούσει πως έχετε το καλύτερο προσφυγικό κρέας
- Όλη η Ευρώπη μιλάει για εμάς κύριε
- Τέλεια. Βάλτε μου, πέντε. Α, όχι, όχι, κάντε τους οχτώ.
- Να τους κάνω δέκα;
- Άντε, να δούμε τι θα τους κάνουμε τόσους πολλούς...
- Να βάλω και μερικούς Αφγανούς να δοκιμάσετε; Μας τους έφεραν πρόσφατα και είναι πολύ καλοί.
- Ναι βάλτε και κάνα δυο Αφγανούς.
- Ωραία, θα βάλω δύο. Πώς τη θέλετε τη παραγγελία;
- Το απ' όλα τι περιέχει;
- Κοιτάξτε, εμείς βάζουμε ρουχισμό, υπένδυση και αν θέλετε και σωσίβια.
- Παιδιά βάζετε ή είναι έξτρα;
- Το σαββατοκύριακο έχουμε προσφορά. Με κάθε δέκα Σύριους, τα παιδιά δώρο.
- Ωραία, τους Σύριους τους θέλω με ρουχισμό και παιδιά αλλά χωρίς σωσίβιο. Τους Αφγανούς σκέτους.
- Έγινε, βίζα να βάλω;
- Όχι ευχαριστώ, η βίζα μου φέρνει καούρες.
- Κρίμα, και βγάζουμε καλές βίζες. Κάτι για ορεκτικό; καμιά σαλάτα;
- Να σας πω, από Υεμένη έχετε τίποτα; Από ότι μαθαίνω έχει και εκεί αρκετό κρέας.
- Μπα, δεν μας έχει έρθει κάτι.
- Έχετε κανέναν Σομαλό πρόχειρο;
- Σομαλό όχι, αλλά (παύση) να βάλω και δυο Ιρακινούς που μόλις φτάσανε;
- ένα λεπτό (κατεβάζει ακουστικό)... Παιδιαααά, θέλει κανείς κάνα Ιρακινό; (επιστρέφει στο ακουστικό), μπα, εντάξει μάστορα, μη γίνει καμιά έκρηξη με τόσο φαΐ.
- Άρα, λοιπόν, δέκα Σύριοι απ' όλα με έξτρα παιδιά και δυο Αφγανοί σκέτοι.
- Σωστά
- Πού στέλνουμε την παραγγελία;
- Καπέλας Σιξτίνας και Αγίου Πέτρου γωνία. Θα δείτε ένα ψηλό κυκλικό κτίριο με κάτι αγάλματα απ' έξω. Αποκλείεται να το χάσετε. Στο κουδούνι γράφει "Φραγκίσκος".
- Ένα λεπτό, Καπέλας Σιξτίνας... συγγνώμη, έχει ξανάρθει εκεί το παιδί;
- Δεν νομίζω, συνήθως εμείς ψωνίζουμε τους πρόσφυγες από Λιβύη.
- Καπέλας Σιξτίνας πού είναι; Αμπελόκηποι από πίσω;
- Όχι, όχι. Βατικάνο, Ρώμη.
- Α με συγχωρείτε κύριε Φραγκίσκο. Τα σύνορα μάς τα έχουνε κλείσει. Το παιδί δε μπορεί να πάει παρά μέχρι Ειδομένη. άντε και λίγο Τουρκία.
- Κανένα πρόβλημα, βάλτε τη παραγγελία και θα περάσω να τη πάρω ο ίδιος με την Αλιτάλια. Έμαθα ότι έχει  ανοίξει και ο καιρός. Ίσως κάτσουμε και πιούμε και κάνα ουζάκι καθώς θα τσιμπάμε πρόσφυγες
- Θαυμάσια, ξέρετε που έχουμε το Προσφυγοπωλείο μας; Λέσβο, στρατόπεδο συγκέντρωσης Μοριά.
- Έχετε και παραρτήματα έτσι δεν είναι;
- Εννοείται. Δόξα τω Θεώ οι δουλειές πάνε καλά φέτο, πάρα τη κρίση
- Να είστε πάντα ευλογημένοι, εύχομαι. Συγγνώμη, πόσο πάει η παραγγελία;
- Ελάτε από εδώ κυρ Φραγκίσκο μου και τα βρίσκουμε. Κάτι θα μπορέσετε να κάνετε και για μας φαντάζομαι.
- Εννοείται.
- Γεια σας κύριε Φραγκίσκο και ευχαριστούμε
- Τα λέμε σύντομα.


Σημείωση: κακόγουστο και κυνικό, το ξέρω. Αλλά αυτή τη στιγμή δεν έχω άλλο ατομικό τρόπο να αντιπαρέλθω τέτοιον ακραίο σαδισμό. Ζητώ συγγνώμη. 

10.4.16

Jean Fabre: μερικές σκέψεις με αφορμή την ανοιχτή επιστολή του

Διάβασα με ενδιαφέρον την επιστολή του περιβόητου Γιαν Φαμπρ προς έναν αριθμό Ελλήνων συναδέλφων του που αντιτέθηκαν στις προθέσεις του ως διορισμένος curator του φεστιβάλ Αθηνών. (Ολόκληρη εδώ). Στο μεγαλύτερο μέρος της, η επιστολή απευθύνεται στους επικριτές του αλλά ταυτόχρονα και στους εργοδότες και χρηματοδότες του, τους φορολογούμενους του ελληνικού κράτους δηλαδή και προφανώς ανάμεσα σε αυτούς και εμένα. Σε αυτήν, εξηγεί το σκεπτικό του και το σχεδιασμό που είχε στο νου. Και λογοδοτεί. Δημόσια. Κάτι που γενικά είναι σπάνιο εκεί κάτω στη Δανιμαρκία του Νότου. Και το κάνει με σαφήνεια και σε απλή γλώσσα. Χωρίς περιαυτολόγηση και αυτοαναφορικότητα, χωρίς να βρίσκει καταφύγιο αυτοπροστασίας στην πορεία του ή την έξωθεν μαρτυρία της καλλιτεχνικής του αξίας. Και χωρίς να αποδίδει ευθύνες σε εξώτερους για την σε τελική ανάλυση αποτυχημένη του παρουσία στην Ελλάδα.
Εντυπωσιάζει περισσότερο όμως η εναρκτήρια και καταληκτική παράγραφος της επιστολής. Εκεί απευθύνεται άμεσα στους επικριτές του και χρησιμοποιεί ύφος σαφώς διαφοροποιημένο. Εκεί κυριαρχεί η νουθεσία, το πατρονάρισμα και ο διδακτισμός. Αυτός είναι ο τρόπος που ο Φαμπρ απευθύνεται στους Έλληνες συναδέλφους του, τοποθετώντας τον εαυτό του στην ανώτερη πλευρά μιας κάποιας ιεραρχικής κλίμακας μεταξύ τους. Συγκεκριμένα, τους γράφει:

»Γιατί δεν είχατε την ευπρέπεια να μας απευθύνετε απευθείας τον λόγο, να μας καλέσετε στη συνάντησή σας, να μας προκαλέσετε με τα ερωτήματα, τις ανησυχίες, τα παράπονά σας; Γιατί δεν μας στείλατε καν την επιστολή; Γιατί επιλέξατε να ενεργήσετε ανώνυμα; Γιατί απορρίπτετε κάθε μορφή σοβαρού διαλόγου και αντιπαράθεσης; Είμαστε βαθιά απογοητευμένοι με τον αποκλεισμό μας από αυτόν (ή οποιονδήποτε άλλο) διάλογο. Πάνω από όλα, όμως, μας σοκάρει ο χαρακτηρισμός 'Persona Non Grata'. Ελπίζουμε ότι κανένας καλλιτέχνης, πουθενά στον κόσμο, δεν θα χαρακτηριστεί ποτέ 'Persona Non Grata'. Αυτή η δήλωση εναντίον οποιουδήποτε καλλιτέχνη είναι επικίνδυνη και αντιδραστική - και πλήττει την τέχνη στον ίδιο της τον πυρήνα.
.........
Μη φέρνετε τους εαυτούς σας στην ταπεινωτική θέση να ζητάτε από μένα αυτό που ισχυρίζεστε ότι ανήκει σε εσάς. Αντί να επιτίθεστε εναντίον ενός ξένου φιλοξενούμενου που κλήθηκε να επιμεληθεί το Φεστιβάλ σας, σκεφτείτε διεξοδικά ποιο είναι το μακρόπνοο όραμά σας για τον ελληνικό πολιτισμό και την πολιτιστική πολιτική. Κάθε θέση χρειάζεται μια αντίθεση. Αξιοποιήστε την για θετικές δράσεις και φυγή προς τα εμπρός. Ανοίξατε τα στόματά σας σχετικά με τον διορισμό και το επιμελητικό μου πρόγραμμα, τα ανοίξατε δυνατά, με πάθος και όλοι μαζί. Κρατήστε τα ανοιχτά: ας είναι αυτή η αρχή και όχι το τέλος. Αλλά μην ξεχάσετε να ανοίξετε επίσης τα αυτιά και τα μάτια σας».

Πρόκειται για μια ταπεινωτική για τους Έλληνες καλλιτέχνες οριοθέτησή τους. Μια προσβλητική επιβολή ορίων τόσο στο ύφος όσο και στο περιεχόμενο των διαμαρτυριών τους. Που συνάδει με τη γενικότερη στάση του Φαμπρ που κατηγορήθηκε για καλλιτεχνικό αποικιοκρατισμό, αλαζονεία και έναν γεροντίστικο ελιτισμό απέναντι στην εγχώρια σκηνή. Ωστόσο, ο λόγος του ζεματάει: "Μη φέρνετε τους εαυτούς σας στην ταπεινωτική θέση να ζητάτε από μένα αυτό που ισχυρίζεστε ότι ανήκει σε εσάς". Τι εννοεί; Γιατί όταν απευθύνεται αποκλειστικά σε αυτούς αλλάζει το ύφος του; Γιατί αντιμετωπίζει τους πολίτες ως πολίτες και τους καλλιτέχνες ωσάν να είναι άσχετοι, απαίδευτοι, ανώριμοι και εν τέλει ανήλικοι; Έχει να κάνει αποκλειστικά με την αλαζονεία του; τον βορειοευρωπαϊκό του εστετισμό;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν αφορά τον Φαμπρ. Η παρουσία του Φαμπρ τελειώνει με τη διατύπωση του ερωτήματος. Η κριτική στο πρόσωπό του για τα πεπραγμένα του στους δύο μήνες στο τιμόνι του φεστιβάλ, όσο βασισμένη και είναι, δεν μπορεί να έχει σχέση με την ουσία του ερωτήματος που θέτει.
Ο Φαμπρ, ως καλλιτέχνης έχει την υποχρέωση της πνευματικής σύνθεσης, της δημιουργίας ορμώμενος από το πλαίσιο που τον περιβάλλει. Και αυτό κάνει. Μορφοποιεί το ζήτημα και το παραθέτει, επιστρέφοντάς το προς ανάλυση σε αυτούς που τους αφορά: Στους Έλληνες καλλιτέχνες και τη συλλογική τους αντίληψη για τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Η μορφή που τους το επιστρέφει εμπεδώνει την ουσία του. Αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά του σε όλο τους το μεγαλείο: Αυτονόητο δικαίωμα, εσωστρέφεια, αυτοαναφορικότητα. Διαλεκτική δυσχέρεια, αυτολογοκρισία, οπορτουνισμός. Απεμπόληση της ατομικής ευθύνης και εμμονή σε πεδίο ευθύνης που βρίσκεται σε κάποιον εξώτερο πέρα από τους ίδιους χώρο. Και όλα αυτά σε ένα πλαίσιο εθνοπατριωτικής αντίληψης της τέχνης, δικαιωματικής ταύτισης με τον κρατικό μηχανισμό και συμπόρευσης με μια αντιδραστική συντηρητική πολιτική ελίτ. Η κοινωνία που τους θρέφει, ανύπαρκτη. Οι πρωτόγνωρες νέες δομές εντός αυτής, η αλληλεγγύη και η αυθόρμητη αλληλοπροσφορά, για τη τέχνη τους είναι απλά ζήτημα του περιθωρίου. Έξι ολόκληρα χρόνια τώρα ανθρωπιστική κρίση και εξαθλίωση, βία και καταστολή. Οι ευάλωτοι εξευτελίζονται και ταπεινώνονται. Οι χριστιανοί μισαλλόδοξοι συκοφαντούν. Οι κυβερνώντες εκχυδάισαν την ελπίδα και η παλιά ελίτ εξακολουθεί να ζέχνει τον γνωστό της υπόνομο. Και εν μέσω αυτών, ο καλπάζων ναζισμός, η απώλεια της αυτονομίας της κοινωνίας, το όνειδος της ευρωπαϊκής ένωσης. O πόλεμος, η προσφυγική καταστροφή. Για τους συνομιλητές του Φαμπρ και επικριτές του σχεδόν τίποτα από αυτά όμως δεν υπάρχει. Έξι και περισσότερα χρόνια σχεδόν τίποτα δεν υπήρξε ποτέ. 
Και να που τώρα κάποιος, ένας ξένος, άθελά του τους ξεσκεπάζει. Με ύφος που ίσως είναι το μόνο που μπορούν να κατανοήσουν και σε πλαίσιο που ίσως είναι το μόνο κατάλληλο για να συλλογιστούν. Με τη στάση του ο Φαμπρ τούς είδε σαν φτωχούς ζητιάνους. Και αυτοί του άπλωσαν το χέρι και εκείνος τούς γρονθοκόπησε αντί να τούς πετάξει το ψίχουλο. Από αυτούς εξαρτάται αν θα αντιδράσουν και πώς από εδώ και πέρα θα πορευτούν. Μαζί με αυτούς και ο νεοελληνικός πολιτισμός που συμπορεύεται μαζί τους. Γιατί κατά τ' άλλα, ο Φαμπρ -ευτυχώς για τον ίδιο και τους Έλληνες τηλεθεατές- μας τελείωσε. Δεν θα ξανασχοληθεί ποτέ μαζί μας. Μας αφήνει και αυτός στη μοναξιά μας, στην εσωστρέφειά μας, στη συλλογική μας τραγωδία. Και δεν θα ακούσει να τον μνημονεύουν ειρωνικά για τα παλλόμενα τσουτσούνια του αυτοί που θα έχουν τους Κασιδιάρηδες να τους μιλούν από τους ηλεκτρονικούς τους δέκτες. 



οι πελάτες μας ψώνισαν και αυτό

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

διάβασε και αυτό

AddThis